Przemówienie pojawiło się na egzaminie ósmoklasisty w 2025 roku zamiast spodziewanej rozprawki — i zaskoczyło wielu uczniów. Tymczasem przemówienie i rozprawka mają bardzo podobną strukturę, różnią się głównie tonem i formą adresowania czytelnika. Opanuj oba.
Czym różni się przemówienie od rozprawki?
| Element | Przemówienie | Rozprawka |
|---|---|---|
| Adresat | Konkretna publiczność (rówieśnicy, uczniowie) | Ogólny czytelnik |
| Ton | Bezpośredni, przekonujący, emocjonalny | Rzeczowy, logiczny, bezosobowy |
| Formy zwrotu | Drodzy rówieśnicy! / Szanowni zebrani! / Zwracam się do Was… | Brak bezpośrednich zwrotów |
| Wstęp | Przyciągnij uwagę — pytanie retoryczne, zaskakujące zdanie | Przedstaw tezę |
| Zakończenie | Wezwanie do działania lub refleksja zbiorowa | Potwierdzenie tezy |
Struktura przemówienia — 5 kroków
| Część | Co pisać | Długość |
|---|---|---|
| 1. Nagłówek i zwrot | Drodzy rówieśnicy! / Koleżanki i Koledzy! — zawsze na początku | 1 linijka |
| 2. Wstęp z tezą | Pytanie retoryczne lub zaskakujące zdanie + wyraźna teza | 3–4 zdania |
| 3. Argument 1 + lektura | Pierwszy dowód z odwołaniem do lektury obowiązkowej | 5–6 zdań |
| 4. Argument 2 + inny utwór | Drugi dowód z inną lekturą lub przykładem z życia | 5–6 zdań |
| 5. Zakończenie z apelem | Podsumowanie + wezwanie do działania lub refleksja | 3–4 zdania |
Przykład przemówienia — temat z egzaminu 2025
Temat: "Napisz przemówienie, w którym przekonasz rówieśników, że przyjaźń między dwiema osobami to rodzaj harmonii, która potrafi połączyć zupełnie różne charaktery."
Drodzy rówieśnicy!
Czy zdarzyło Wam się zaprzyjaźnić z kimś, kto jest zupełnie inny od Was — kocha to, czego Wy nie znosicie, ma inne marzenia i inny rytm dnia? Jeśli tak, to doskonale wiecie, że te różnice wcale nie muszą dzielić. Chcę Was dzisiaj przekonać, że prawdziwa przyjaźń potrafi połączyć nawet najbardziej różne charaktery.
Dowodem na to jest historia Małego Księcia i lisa z powieści Antoine’a de Saint-Exupéry’ego. Lis — ziemskie stworzenie, ostrożne i doświadczone — i Mały Książę — chłopiec z odległej asteroidy — tworzą głęboką więź, choć dzieli ich absolutnie wszystko. Oswajają się nawzajem, poświęcają sobie czas i uczą się siebie. Ich przyjaźń nie wynika z podobieństwa, ale z wzajemnego szacunku i gotowości do poznania kogoś innego.
Podobny przykład znajdziemy w Kamieniach na szaniec Aleksandra Kamińskiego. Rudy, Alek i Zośka to trzej zupełnie różni chłopcy — spokojny analityk, pełen energii impulsywny Alek i dojrzały przywódca Zośka. Mimo to ich przyjaźń jest tak silna, że jeden ryzykuje życiem dla drugiego. Ich więź opiera się nie na tym, że są tacy sami, ale na tym, że wzajemnie się uzupełniają.
Drodzy rówieśnicy — nie szukajcie w przyjaźni swojego odbicia. Szukajcie harmonii. Właśnie tam, gdzie jesteśmy różni, możemy się najwięcej nauczyć i dać sobie nawzajem to, czego sami nie mamy. Otwórzcie się na inność — bo tam właśnie czeka prawdziwa przyjaźń.
Gotowe frazy do przemówienia
| Część | Przydatne frazy |
|---|---|
| Nagłówek | Drodzy rówieśnicy! / Koleżanki i Koledzy! / Szanowni zebrani! |
| Wstęp | Czy zastanawialiście się kiedyś… / Chcę Was dzisiaj przekonać, że… / Temat, który chcę poruszyć… |
| Argumenty | Dowodem na to jest… / Przekonującym przykładem jest… / Warto wspomnieć o… |
| Odwołanie do lektury | W [tytuł] [autor] pokazuje, że… / Bohater [imię] udowadnia, że… |
| Zakończenie | Zachęcam Was do… / Pamiętajcie, że… / Niech ta myśl towarzyszy nam… |
FAQ — przemówienie na egzaminie ósmoklasisty
Ile słów musi mieć przemówienie?
Minimum 200 słów — tak samo jak inne formy wypracowania.
Czy zwrot do adresata (Drodzy rówieśnicy) jest obowiązkowy?
Tak — bez bezpośredniego zwrotu do odbiorcy przemówienie traci swój podstawowy wyróżnik gatunkowy, co wpływa na ocenę kompozycji.
Czy w przemówieniu można używać "ja"?
Tak — przemówienie jest wygłaszane w 1. osobie przez konkretnego mówcę. Możesz pisać "Chcę Was przekonać…", "Uważam, że…".